70 năm xây dựng nền âm nhạc chuyên nghiệp Việt Nam
Năm 1956 là mốc chính thức đánh dấu sự ra đời của Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam ngày nay, nhưng khát vọng xây dựng một cơ sở đào tạo âm nhạc chuyên nghiệp của đất nước đã được hình thành từ trước đó.
Ngay năm 1946, Bộ Giáo dục nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đã có chủ trương thành lập một trường âm nhạc tại Hà Nội, nhưng toàn quốc kháng chiến bùng nổ khiến kế hoạch chưa thể thực hiện. Trong những năm kháng chiến chống thực dân Pháp, nhiều lớp âm nhạc, lớp bồi dưỡng lý thuyết và sáng tác được tổ chức tại các đơn vị quân đội và địa phương, đáp ứng nhu cầu xây dựng lực lượng văn hóa - văn nghệ.
Sau ngày giải phóng Thủ đô năm 1954, nhu cầu đào tạo âm nhạc chuyên nghiệp càng trở nên cấp thiết. Cuối năm 1955, những lớp bổ túc âm nhạc được tổ chức tại khu vực phố Cao Bá Quát trong điều kiện hết sức thiếu thốn. Cũng từ đây, các nhạc sĩ Tạ Phước, Nguyễn Xuân Khoát, Lê Yên, Tô Vũ, Đặng Đình Hưng, nghệ sĩ Thái Thị Liên cùng nhiều đồng nghiệp bắt đầu chuẩn bị đội ngũ, học sinh, chương trình và cơ sở vật chất cho một trường âm nhạc chính quy.
Tháng 9 năm 1956, Trường Âm nhạc Việt Nam bắt đầu tuyển sinh khóa đầu tiên, trụ sở đặt tại số 32 Nguyễn Thái Học, Hà Nội. Nhạc sĩ Tạ Phước là người đứng đầu đầu tiên của trường. Cùng với ông là thế hệ những nghệ sĩ, nhà giáo đặt nền móng cho nền sư phạm âm nhạc chuyên nghiệp Việt Nam như Nguyễn Xuân Khoát, Thái Thị Liên, Lê Yên, Doãn Mẫn, Tô Vũ, Vũ Thuận, Phạm Văn Chừng, Phạm Ngữ, Vũ Tuấn Đức...
Ngày 6/7/1957, chương trình biểu diễn báo cáo đầu tiên được tổ chức tại vườn hoa Chí Linh. Ngay từ những năm đầu, nhà trường đã xác lập một định hướng quan trọng: tiếp thu những thành tựu của âm nhạc chuyên nghiệp thế giới đồng thời coi trọng âm nhạc Việt Nam và đào tạo nhạc cụ dân tộc.
Trong điều kiện thiếu giáo viên, giáo trình và nhạc cụ, trường vừa mời chuyên gia quốc tế đến giảng dạy, vừa cử những học sinh, cán bộ có năng lực đi đào tạo ở nước ngoài. Từ cuối những năm 1950, các chuyên gia Ba Lan, Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa đã góp phần xây dựng chương trình, phương pháp đào tạo ở nhiều chuyên ngành. Đây là nền tảng quan trọng để nhà trường từng bước tiếp cận hệ thống đào tạo âm nhạc chuyên nghiệp quốc tế.
Khi cơ sở 32 Nguyễn Thái Học không còn đáp ứng được quy mô phát triển, nhà trường từng bước xây dựng cơ sở mới tại khu vực Ô Chợ Dừa - Hào Nam, nơi gắn bó với nhiều thế hệ thầy và trò cho đến ngày nay.
Năm 1962 đánh dấu một định hướng có ý nghĩa lâu dài là “dân tộc hóa nhạc mới và hiện đại hóa nhạc dân tộc cổ truyền”. Các chương trình đào tạo nhạc cụ phương Tây được tăng cường tác phẩm Việt Nam, đồng thời việc đào tạo nhạc cụ truyền thống từng bước được hệ thống hóa theo phương pháp chuyên nghiệp. Nhiều nghệ nhân giỏi của Tuồng, Chèo, Cải lương và các loại hình âm nhạc truyền thống được mời tham gia giảng dạy.
Năm 1964, Ban Nghiên cứu Âm nhạc thuộc Vụ Âm nhạc và Múa được chuyển về Trường Âm nhạc Việt Nam. Đây là một dấu mốc quan trọng, đặt nền móng cho sự kết hợp giữa đào tạo và nghiên cứu âm nhạc, một chức năng được tiếp tục phát triển trong những giai đoạn sau.
Trong những năm chiến tranh phá hoại miền Bắc, nhà trường phải sơ tán khỏi Hà Nội. Những lớp học được tổ chức trong nhà dân, dưới lũy tre, bên những hầm tránh bom, nhưng việc đào tạo không bị gián đoạn.
Không chỉ học tập, nhiều cán bộ, học sinh, sinh viên còn tham gia các đội biểu diễn xung kích phục vụ bộ đội, công nhân, công trường và các tuyến lửa; nhiều người lên đường nhập ngũ. Trong hoàn cảnh đặc biệt ấy, trường vẫn phát hiện và đào tạo nhiều tài năng, tiếp tục duy trì dòng chảy của nền âm nhạc chuyên nghiệp Việt Nam.
Từ giữa những năm 1960, nhà trường từng bước chuẩn bị chương trình đào tạo đại học ở một số chuyên ngành. Đến năm 1975, Trường Âm nhạc Việt Nam hoàn thành chương trình đào tạo đại học chính quy, sau đó tiếp tục phát triển đào tạo đại học biểu diễn nhạc cụ dân tộc.
Năm 1980, trường đã có lớp sinh viên đại học tốt nghiệp. Cũng trong năm này, nghệ sĩ piano Đặng Thái Sơn giành giải Nhất tại Cuộc thi Piano Quốc tế Fryderyk Chopin lần thứ X tại Warszawa Ba Lan, trở thành một dấu mốc đặc biệt của âm nhạc Việt Nam và biểu tượng cho khả năng vươn tới trình độ quốc tế của nghệ sĩ được đặt nền móng đào tạo từ nhà trường.
Năm 1981, Trường Âm nhạc Việt Nam trở thành Nhạc viện Hà Nội, phản ánh bước trưởng thành từ một cơ sở đào tạo âm nhạc chuyên nghiệp thành một trường đại học âm nhạc với hệ thống ngành, chuyên ngành ngày càng hoàn chỉnh.
Trong hơn một phần tư thế kỷ tiếp theo, Nhạc viện Hà Nội củng cố vị thế là một trong những trung tâm đào tạo âm nhạc hàng đầu của đất nước. Các lĩnh vực piano, dây, kèn, gõ, thanh nhạc, nhạc cụ truyền thống, sáng tác, chỉ huy, âm nhạc học... tiếp tục phát triển mạnh. Nhiều thế hệ học sinh, sinh viên sau khi tốt nghiệp đã trở thành nghệ sĩ, nhà giáo, nhạc sĩ, nhạc trưởng, nhà nghiên cứu và cán bộ quản lý, đóng góp quan trọng cho đời sống âm nhạc trên cả nước.
Từ công cuộc Đổi mới năm 1986, nhà trường bước vào một giai đoạn mở rộng giao lưu và hợp tác quốc tế. Giảng viên, sinh viên ngày càng có nhiều cơ hội học tập, biểu diễn, dự thi ở nước ngoài; các giáo sư và nghệ sĩ quốc tế đến giảng dạy, biểu diễn và trao đổi chuyên môn. Hệ thống đào tạo cũng từng bước được mở rộng lên các trình độ sau đại học.
Những đóng góp của nhà trường được Nhà nước ghi nhận bằng nhiều phần thưởng cao quý, tiêu biểu là các Huân chương Lao động, Huân chương Độc lập và đặc biệt là Huân chương Hồ Chí Minh năm 2014.
Ngày 4/2/2008, theo Quyết định số 149/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, Nhạc viện Hà Nội chính thức được đổi tên thành Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam.
Tên gọi mới đánh dấu một bước phát triển về vị thế, quy mô và chức năng của nhà trường. Từ đây, ba lĩnh vực đào tạo - nghiên cứu khoa học - biểu diễn ngày càng được xác định rõ, gắn với sứ mệnh đào tạo nguồn nhân lực âm nhạc chất lượng cao, nghiên cứu, sáng tạo, biểu diễn và góp phần gìn giữ, phát huy di sản âm nhạc dân tộc.
Năm 2026, Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam kỷ niệm 70 năm xây dựng và phát triển.
Từ những lớp bổ túc nhỏ bé ở phố Cao Bá Quát, ngôi trường đầu tiên tại 32 Nguyễn Thái Học, những năm sơ tán với tiếng đàn bên hầm tránh bom, đến Trường Âm nhạc Việt Nam, Nhạc viện Hà Nội và Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam hôm nay - đó là hành trình của nhiều thế hệ nghệ sĩ, nhà giáo, nhà nghiên cứu, cán bộ và học sinh, sinh viên - những người đã cùng chung sức xây dựng nên một trung tâm đào tạo âm nhạc chuyên nghiệp của đất nước.
Bảy thập kỷ ấy cũng phản ánh một hành trình xuyên suốt: tiếp thu tinh hoa âm nhạc thế giới nhưng luôn gìn giữ bản sắc dân tộc; kế thừa truyền thống nhưng không ngừng đổi mới; gắn đào tạo với nghiên cứu, biểu diễn và thực tiễn đời sống âm nhạc.
Bước vào chặng đường mới, Học viện tiếp tục hướng tới nâng cao chất lượng đào tạo, đẩy mạnh nghiên cứu - sáng tạo, đổi mới quản trị, chuyển đổi số và mở rộng hội nhập quốc tế, đồng thời gìn giữ những giá trị đã được nhiều thế hệ gây dựng.
70 năm không chỉ là một hành trình để nhìn lại, mà còn là nền tảng để Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam tiếp tục viết những chương mới của nền âm nhạc chuyên nghiệp Việt Nam - gìn giữ di sản, nuôi dưỡng tài năng, khơi nguồn sáng tạo và đưa âm nhạc Việt Nam ngày càng hội nhập sâu rộng với thế giới.
Bản sắc của Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam được hình thành và bồi đắp qua gần bảy thập kỷ phát triển, kết tinh từ truyền thống đào tạo hàn lâm, tinh thần gìn giữ và phát huy các giá trị âm nhạc dân tộc, đồng thời không ngừng tiếp thu tinh hoa âm nhạc thế giới. Đó không chỉ là bề dày lịch sử hay những thành tựu đã đạt được, mà còn là hệ giá trị được vun đắp qua nhiều thế hệ cán bộ, giảng viên, nghệ sĩ và người học, tạo nên một môi trường học thuật đặc sắc và giàu bản sắc. Điểm nổi bật của Học viện là mô hình phát triển thống nhất giữa đào tạo, nghiên cứu và biểu diễn. Đây không chỉ là nơi truyền thụ tri thức và kỹ năng nghề nghiệp, mà còn là môi trường sáng tạo nghệ thuật, nơi các hoạt động biểu diễn, nghiên cứu khoa học và thực hành nghề nghiệp gắn bó chặt chẽ với quá trình đào tạo. Chính sự kết hợp này đã tạo nên một không gian học thuật đặc thù, nơi người học được rèn luyện toàn diện cả về năng lực chuyên môn, tư duy nghệ thuật và bản lĩnh nghề nghiệp.
Bản sắc ấy còn được thể hiện ở sự hài hòa giữa truyền thống và đổi mới. Học viện luôn kiên định với những giá trị cốt lõi của đào tạo âm nhạc hàn lâm, đồng thời chủ động tiếp cận những xu hướng phát triển mới của giáo dục đại học, khoa học công nghệ và đời sống âm nhạc đương đại. Đổi mới không nhằm thay đổi những giá trị nền tảng, mà để các giá trị ấy tiếp tục được phát huy trong bối cảnh mới, đáp ứng yêu cầu của xã hội và hội nhập quốc tế.
Với vai trò là cơ sở đào tạo âm nhạc chuyên nghiệp hàng đầu của Việt Nam, Học viện mang sứ mệnh phát hiện, đào tạo và bồi dưỡng tài năng âm nhạc; nghiên cứu, sáng tạo, biểu diễn, bảo tồn và phát huy các giá trị âm nhạc Việt Nam; đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho lĩnh vực văn hóa, nghệ thuật; góp phần phát triển nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc và nâng cao vị thế của âm nhạc Việt Nam trong khu vực và trên thế giới.
Sứ mệnh ấy không chỉ hướng đến việc đào tạo những nghệ sĩ biểu diễn xuất sắc mà còn hướng tới xây dựng đội ngũ giảng viên, nhà nghiên cứu, nhà sáng tác, nhà quản lý văn hóa và những người hoạt động trong các lĩnh vực liên quan đến công nghiệp văn hóa. Đồng thời, Học viện tiếp tục khẳng định vai trò là trung tâm nghiên cứu và lưu giữ các giá trị âm nhạc dân tộc, góp phần bảo tồn di sản và lan tỏa những giá trị văn hóa Việt Nam tới cộng đồng trong nước và quốc tế.
Học viện hướng tới xây dựng một môi trường học thuật nơi tài năng được phát hiện, nuôi dưỡng và phát triển trong điều kiện tốt nhất; nơi người học được truyền cảm hứng sáng tạo, được hình thành tư duy độc lập, bản lĩnh nghề nghiệp và trách nhiệm đối với cộng đồng. Mỗi giảng viên không chỉ là người truyền dạy tri thức mà còn là nghệ sĩ, nhà nghiên cứu và người truyền lửa; mỗi người học không chỉ là người tiếp nhận kiến thức mà còn là chủ thể sáng tạo, góp phần làm giàu đời sống âm nhạc của đất nước.
Trong tương lai, Học viện phấn đấu trở thành địa chỉ hội tụ của những tài năng âm nhạc xuất sắc, là nơi khởi nguồn của nhiều công trình nghiên cứu có giá trị, nhiều tác phẩm nghệ thuật có sức lan tỏa và nhiều thế hệ nghệ sĩ, nhà giáo, nhà khoa học có ảnh hưởng tích cực đối với đời sống văn hóa của quốc gia. Không chỉ giữ vai trò đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, Học viện còn hướng tới trở thành một trung tâm kết nối tri thức, bảo tồn di sản, sáng tạo giá trị mới và thúc đẩy sự phát triển của nền âm nhạc Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế.
Quá trình phát triển của Học viện được định hướng bởi năm giá trị cốt lõi:
Học viện phát triển trên nền tảng kế thừa truyền thống - đổi mới sáng tạo - hội nhập quốc tế - phát triển bền vững. Mọi hoạt động đều hướng tới mục tiêu xây dựng môi trường học thuật chất lượng cao, lấy người học làm trung tâm, lấy đội ngũ giảng viên làm động lực, lấy chất lượng đào tạo và sáng tạo nghệ thuật làm thước đo giá trị. Trong bối cảnh giáo dục đại học và công nghiệp văn hóa đang chuyển mình mạnh mẽ, Học viện tiếp tục đổi mới mô hình quản trị, đẩy mạnh chuyển đổi số, hoàn thiện hệ thống bảo đảm chất lượng, mở rộng hợp tác quốc tế và phát triển các ngành đào tạo mới, đồng thời vẫn giữ vững bản sắc của một cơ sở đào tạo âm nhạc hàn lâm hàng đầu Việt Nam.
Bước vào giai đoạn phát triển mới, Học viện hướng tới xây dựng một môi trường đào tạo hiện đại, sáng tạo và hội nhập, nơi hội tụ những tài năng âm nhạc xuất sắc của đất nước, đồng thời trở thành trung tâm nghiên cứu, biểu diễn và sáng tạo có uy tín trong khu vực. Trên nền tảng gần 70 năm truyền thống, cùng tinh thần đổi mới và khát vọng vươn lên, Học viện tiếp tục khẳng định vai trò đầu ngành trong đào tạo âm nhạc chuyên nghiệp, góp phần đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, bảo tồn và phát huy các giá trị âm nhạc Việt Nam, đóng góp tích cực vào sự phát triển văn hóa, con người và sức mạnh mềm của quốc gia trong thời kỳ hội nhập.